Có lẽ không quá ngạc nhiên khi Mikel Arteta cảm thấy mình phải tách khỏi buổi xem chung của toàn đội Arsenal trong khoảnh khắc họ chính thức trở thành nhà vô địch. Đây là người đàn ông đã dành 6,5 năm cuộc đời, gần như mọi khoảnh khắc tỉnh táo để kéo CLB của mình lên đỉnh núi.
Có lẽ ông cần khoảnh khắc ấy cho riêng mình một cách lặng lẽ, chìm trong suy nghĩ và cảm xúc để cố hiểu hết tất cả những gì vừa xảy ra.
Arteta là HLV đầu tiên từng có mối liên hệ trước đó với CLB của mình rồi sau đó vô địch giải đấu cao nhất nước Anh, kể từ George Graham năm 1991. Nhiều thập kỷ trước, chuyện này phổ biến hơn. Nhưng khi bóng đá mở rộng biên giới và toàn cầu hóa, những ứng viên tốt nhất hoặc đôi khi không phải tốt nhất với các CLB thay HLV liên tục trong một mùa, có thể được tuyển từ bất cứ đâu.
Mối liên kết với Arsenal ấy là điều rất đáng chú ý. Nói thật, nếu hỏi một CĐV Arsenal trong thời Arteta còn thi đấu rằng ba cầu thủ nào có sự gắn bó mạnh mẽ nhất với CLB, tiền vệ người Tây Ban Nha khi đó có lẽ không xuất hiện trong nhiều danh sách. Ông được yêu mến, chắc chắn là vậy nhưng không bằng ngôi sao cây nhà lá vườn Jack Wilshere, bản hợp đồng hào nhoáng Mesut Özil hay ảo thuật gia Santi Cazorla.
Arteta là một thành viên được tôn trọng trong đội hình Arsenal giai đoạn 2011 đến 2016. Ông tạo ảnh hưởng rất tích cực lên đội bóng trong ba mùa đầu tiên, dù hai mùa cuối bị chấn thương tàn phá nặng nề và vai trò của ông trở nên mờ nhạt hơn. Rồi ông giải nghệ, rời sân trong nước mắt và bắt đầu sự nghiệp huấn luyện.
Bằng cách nào đó trong những ngày còn là cầu thủ, Arsenal đã ngấm vào ông sâu hơn bất kỳ ai tưởng tượng. Vì sao Arteta lại yêu Arsenal đến vậy?
Đó không phải giai đoạn rực rỡ nhất trong lịch sử hiện đại của CLB. Đội bóng thường kết thúc mùa ở vị trí thứ ba hoặc thứ tư, thường xuyên bị loại ở vòng knock out Champions League và hai lần vô địch FA Cup. Điều đó rất đẹp nhưng họ không chạm tới những đỉnh cao của tham vọng lớn.
Điều thú vị là Arteta đã cực kỳ tận tâm ngay cả trước khi ông đặt chân tới Arsenal. Khi biết Arsenal gửi đề nghị chiêu mộ mình vào ngày cuối kỳ chuyển nhượng năm 2011, thương vụ gặp vấn đề về phí chuyển nhượng và Everton không muốn để ông ra đi. Nhưng ngay lúc đó, Arteta đã nghĩ cách sáng tạo để biến thương vụ thành hiện thực. Ông chấp nhận giảm lương đáng kể để đảm bảo giấc mơ chuyển tới Arsenal.
Ông trở lại với tư cách một HLV đầy tham vọng nhưng còn thiếu kinh nghiệm, quyết tâm lay chuyển một CLB đang trôi dạt và kéo nó về những tiêu chuẩn cao mà ông đòi hỏi. Khi ông thể hiện niềm đam mê ấy, nói về việc tạo ra một cuộc phục hưng không phải ở bất cứ đâu mà là tại đây, tôi tự hỏi gốc rễ của mối quan hệ này nằm ở đâu.
Ngay trước khi mùa giải này bắt đầu, tôi có cơ hội hỏi thẳng Arteta. Vì sao ông bị nơi này cuốn hút đến vậy? Vì sao Arsenal có ý nghĩa lớn với ông đến thế? Vì sao lại là Arsenal?
Thực ra, chuyện ấy bắt đầu rất lâu trước khi ông ký hợp đồng với tư cách cầu thủ, khi ông xem rất nhiều bóng đá và bắt đầu hình thành những ý tưởng của riêng mình.
“Điều đó xảy ra trước hết vì sức hút và khí chất của Arsène Wenger, rồi sau đó là các cầu thủ của thời kỳ ấy”, ông nhớ lại. “Khi xem trên TV, tôi chỉ toàn Arsenal! Arsenal! Arsenal!” Ông vỗ tay để nhấn mạnh.
“Khi tôi đến nước Anh, tôi nghĩ nếu có một CLB mà tôi muốn khoác áo, đó là Arsenal. Và một khi bạn đã ở bên trong CLB, bạn sẽ phải lòng nó. Đây chính xác là nơi tôi muốn thuộc về.
“Với tôi, cách mọi chuyện diễn ra cũng đặc biệt vì nó đến vào cuối sự nghiệp cầu thủ. Tôi đã phải làm rất nhiều để đi đến thời điểm đó. Khi nhận ra điều ấy, tôi nghĩ nó mang lại cho bạn một cảm giác khác, một dư vị khác.”
Trong bóng đá hiện đại, sự sùng bái dành cho HLV vẫn rất mạnh. Có lẽ nó không còn dữ dội như thời quyền lực cầu thủ ít hơn, sự can thiệp từ người đại diện ít hơn và các ngôi sao không có quá nhiều ê kíp vây quanh. Dù vậy, các đội bóng vẫn thường phản ánh cá tính của HLV. Arsenal mùa 2025/26 chắc chắn là đội bóng của Arteta.
Dấu vân tay của ông hiện diện khắp chức vô địch này. Từ khâu tuyển mộ, nơi ông đóng vai trò quan trọng trong việc thuyết phục mục tiêu rằng đây là nơi họ muốn đến, cho tới môi trường ở sân tập, nơi được thiết kế để cầu thủ nhận được sự hỗ trợ tối đa. Từ việc bỏ mái che đường hầm tại Emirates để tạo kết nối trực diện hơn với người hâm mộ, cho tới những bài tập cố định chi tiết theo tinh thần tối ưu từng lợi thế nhỏ. Từ các cuộc họp báo tạo thông điệp tích cực, cho tới những lời ông nói với một “người kết liễu trận đấu”, chứ không phải “cầu thủ dự bị”, trước khi họ vào sân.
Hiếm khi Arteta cạn lời. Nhưng ông trông hoàn toàn sững sờ khi được trao micro để phát biểu với người hâm mộ sau trận sân nhà cuối cùng của mùa giải, rồi bị át đi bởi dàn hợp xướng Emirates hát vang tên mình. “Chúng ta có Super Mik Artetaaaa! Ông ấy biết chính xác chúng ta cần gì!”
Rồi 24 giờ sau, đội bóng của ông trở thành nhà vô địch và Bắc London hóa thành một biển hỗn loạn vui sướng.
HLV, ngoài vai trò lãnh đạo chuyên môn và chiến thuật của đội bóng còn là thủ lĩnh tinh thần của cả CLB rộng lớn hơn. Arteta đã hoàn toàn ôm lấy vai trò ấy. Với những gì ông đạt được, với quy mô thay đổi mà ông truyền cảm hứng tại một nơi từng trôi dạt nghiêm trọng khi ông được bổ nhiệm năm 2019, Arteta gia nhập nhóm những người đàn ông đặc biệt từng định hình Arsenal theo hình ảnh của chính họ ở các giai đoạn khác nhau trong lịch sử CLB.
Khi George Graham bị Arsenal sa thải năm 1995, cảm giác đó thật tàn khốc. Ông để lại dấu ấn rất mạnh lên CLB và truyền cảm hứng chiến thắng mãnh liệt đến mức tôi nhớ rõ mình từng nghĩ rằng mọi thứ sẽ không bao giờ như cũ nữa. “Hãy nhớ bạn là ai, bạn là gì và bạn đại diện cho ai” là khẩu hiệu ông học được khi còn là cầu thủ và ông luôn đặt nó ở vị trí trung tâm khi làm HLV.
Với chiếc blazer thông minh có biểu tượng pháo thủ, ông đại diện và bảo vệ CLB theo cách rất khó tưởng tượng có ai khác làm được. Tôi bị tin ông bị sa thải làm cho phân tâm đến mức sếp tôi phải thương hại hoặc nhận ra việc tôi ngồi đó nhìn vô định cả buổi chiều là hoàn toàn vô ích. “Amy,” ông ấy nhẹ nhàng nói, “về nhà đi.”
Rồi Arséne Wenger xuất hiện. Mọi thứ không còn như cũ nhưng chúng cất cánh theo một hướng hoàn toàn mới. Ông mang đến cho đội bóng điều mà Paul Merson từng mô tả rất thơ là “niềm tin không thể tin nổi”. Ông giới thiệu bóng đá như một loại hình nghệ thuật. Ông mở rộng chân trời nhưng cũng tôn trọng truyền thống riêng của CLB. Ông thích làm mọi thứ với một nét đẳng cấp và đã cực kỳ thành công với điều đó.
Khi Wenger vẫy tay chia tay sau 22 năm và nói với đám đông rằng hãy “chăm sóc các giá trị của CLB”, cảm giác cũ về sự ra đi của một bậc đạo sư lại trở về. Mọi thứ sẽ không bao giờ như cũ nữa. Còn ai có thể hiểu, quan tâm và đại diện cho CLB như ông?
Và giờ Arteta đã đến và làm phần việc của mình. Ông mang đến một sự pha trộn thú vị giữa khát vọng chiến thắng thực dụng của Graham và khả năng nhân văn của Wenger trong việc tạo ra một môi trường nơi cầu thủ cảm thấy gắn kết, được hỗ trợ và được khuyến khích để phát huy điều tốt nhất của chính họ.
Việc Arteta bước vào đền thờ những HLV Arsenal từng chinh phục bóng đá Anh là minh chứng cho công việc của ông. Ông nối bước không chỉ Graham và Wenger, mà còn cả một vài người khác, trong đó có nhà đổi mới nguyên thủy Herbert Chapman. Chapman cũng là người có tham vọng riêng biệt và sự táo bạo để phá vỡ các giới hạn. Arteta đang ở trong một tập thể xuất sắc và ông đã giành quyền đứng ở đó.
Chúng ta sống trong một thời đại mà dường như một MC truyền hình được phép hỏi các bình luận viên rằng họ có muốn choảng vào mặt một HLV hay không chỉ vì họ không thích ông ta. Bằng cách nào đó, việc các nhà phê bình gạt tính khách quan sang một bên và ám ảnh với những nét tính cách họ thấy khó ưa đã trở thành điều bình thường.
Với những người chỉ trích bên ngoài, những người đã tạo ra một bức tranh biếm họa và chọn không nhìn xa hơn nó, Arteta không phải mẫu HLV họ muốn cố gắng thấu hiểu. Ông đơn giản là một kẻ gây khó chịu vì “những trò trên đường biên” nếu bước ra khỏi khu kỹ thuật, một nam châm hút trò chế giễu vì những ý tưởng bị cho là sến sẩm liên quan đến bóng đèn, âm nhạc hoặc những khẩu hiệu về thuyền và lửa để khiến cầu thủ nghĩ hay cảm nhận điều gì đó quan trọng và một nhà chiến thuật thận trọng đang phá hỏng vẻ đẹp của bóng đá.
Sẽ có một thời điểm và vô địch quốc gia là thời điểm hợp lý hơn cả để người ta nên nghĩ lại. Cách nhìn ấy về Arteta có công bằng không hay chỉ là một sản phẩm của truyền thông hiện đại?
Từ cách Arteta xử lý mùa giải này, dẫn dắt đội bóng xuất sắc, thể hiện bản thân bằng sự rõ ràng và điềm tĩnh, đồng thời làm mọi điều cần thiết để giành chiến thắng lớn, có vẻ ông là người thường xuyên bị hiểu lầm và bị đánh giá thấp bên ngoài Arsenal.
Nhưng mặt còn lại của điều đó là ông được yêu mến và ngưỡng mộ ở bên trong. Ông không cần sự công nhận từ bên ngoài và có lẽ cũng chẳng bận tâm đến chuyện minh oan cho bản thân. Bởi khi ông nhìn các cầu thủ, ban huấn luyện và người hâm mộ của CLB trong khoảnh khắc ăn mừng, như thế đã là quá đủ.
(Góc nhìn của cây viết Amy Lawrence trên The Athletic)