Trong kỷ nguyên Premier League, khi nói về hình mẫu của một tiền vệ trung tâm toàn diện, đại đa số chúng ta đều nhớ về bộ đôi Steven Gerrard và Frank Lampard. Suốt nhiều năm liền, họ từng là biểu tượng của giải đấu với bộ kỹ năng chơi bóng ấn tượng. Từ tư duy bóng đá, tố chất thủ lĩnh, khả năng dẫn dắt lối chơi của toàn đội, dứt điểm, kiến tạo và thậm chí cả sút phạt, mọi thứ đều gần như hoàn hảo. Ấy thế mà vẫn có người đã từng tiệm cận với trình độ của cả hai huyền thoại trên.
Được chứng kiến Gerrard và Lampard thời đỉnh cao tung hoành trên mặt cỏ tại Premier League có lẽ là đặc ân không ít người hâm mộ. Và để tiến tới đẳng cấp ngôi sao như vậy, cả hai đã trải qua nhiều năm tháng tuổi trẻ để rèn luyện và hiểu văn hóa chơi bóng tại Anh, từ khi còn là những cậu nhóc chơi bóng tại lò đào tạo trẻ của Liverpool và West Ham.
| Gerrard và Lampard là mẫu tiền vệ trung tâm xuất sắc nhất lịch sử Premier League. |
Thế nhưng, Premier League cũng từng chứng kiến một ngoại lệ hiếm hoi tiệm cận với trình độ của Gerrard và Lampard. Chỉ có điều cầu thủ này không phải là một sản phẩm đào tạo trẻ của bóng đá Anh, chưa từng chơi bóng tại Anh cho đến khi bước sang tuổi 27. Thậm chí, trong những năm tháng trước đó, anh từng bị “quăng quật” ở nhiều vị trí trên sân, mà đa phần là đảm nhận vai trò phòng ngự, tập trung vào nhiệm vụ tranh chấp và đoạt bóng, để làm bàn đạp cho những người đồng đội phía trên tỏa sáng.
Có lẽ ngay đến trong suy nghĩ của cầu thủ này, anh cũng chẳng ngờ rằng rồi đến một ngày mình trở thành tâm điểm của sự chú ý trên sân, được chứng minh cho cả thế giới bóng đá được thấy khi rũ bỏ hình ảnh của một “công nhân” thì anh cũng có thể ghi bàn và kiến tạo xuất sắc chẳng kém bất cứ ngôi sao nào. Và đó chính là Yaya Toure!
Có thể nói, tiền vệ người Bờ Biển Ngà đã đi một chặng hành trình dài trước khi trở thành một trong số những tiền vệ trung tâm hay nhất lịch sử Premier League, bên cạnh những người đàn anh như Gerrard và Lampard. Trước khi chuyển sang khoác áo Manchester City ở mùa hè 2010, Yaya Toure gần như không gắn bó quá lâu với bất cứ đội bóng nào. Chỉ có Barcelona là một ngoại lệ, khi anh chơi bóng tại Camp Nou trong 3 mùa giải trong giai đoạn 2007-2010.
Ở Barcelona khi ấy, họ bắt đầu bước sang một giai đoạn chuyển giao quyền lực lịch sử trên băng ghế chỉ đạo, khi Frank Rijkaard với tư duy bóng đá và cách quản lý nhân sự lỗi thời của mình, phải nhường lại vị trí cho một người trẻ tuổi đầy nhiệt huyết là Pep Guardiola. Phần còn lại chính là lịch sử.
Sự thật là Pep Guardiola đã triệt để thay đổi Barcelona. Dù mới “chân ướt, chân ráo” vào nghề, ông đã thể hiện cá tính huấn luyện mạnh mẽ, thông qua việc loại bỏ đi những ngôi sao không còn dành sự tập trung tuyệt đối cho bóng đá, bao gồm lối sống bên ngoài sân cỏ không lành mạnh và gây ảnh hưởng tiêu cực đến phòng thay đồ. Nổi bật nhất là sự ra đi của Deco và Ronaldinho, những người từng là nhân tố không thể thay thế dưới triều đại Rijkaard. Từng bước một, ông khiến tất cả đi từ bất ngờ đến thán phục với thứ bóng đá mê hoặc và đầy cuốn hút. Đồng thời, ông cũng biến Barcelona trở thành thế lực bất khả chiến bại tại Châu Âu. Điển hình là “cú ăn 6” vĩ đại ngay trong mùa giải 2008/2009 đầu tiên nắm đội.
Trong bức tranh toàn cảnh ấy, bộ ba Lionel Messi, Xavi Hernandez và Andres Iniesta dĩ nhiên chiếm trọn ánh đèn sân khấu, bên cạnh những cái tên giàu sức ảnh hưởng khác như Dani Alves, Carles Puyol, Samuel Eto'o và Thierry Henry. Ngay cả sự trở lại của trung vệ trẻ Gerard Pique từ Manchester United cũng được xem là bước ngoặt cho mùa giải ấn tượng của Barcelona.
Thế nhưng, dù cũng đã cống hiến rất nhiều cho chiến dịch đại thành công năm đó, vai trò của Yaya Toure lại không được đánh giá quá cao. Anh thậm chí đã có màn thể hiện xuất sắc ở trung tâm hàng phòng ngự trong đêm mà Barcelona hạ gục Man Utd với tỉ số 2-0 để đăng quang chức vô địch Champions League, ngay cả khi phải thi đấu trái sở trường, trong bối cảnh hàng phòng ngự sứt mẻ nghiêm trọng.
| Dù có tài năng nhưng Yaya Toure không được đánh giás cao tại Barcelona. |
Sang đến mùa giải tiếp theo, khi mà Sergio Busquets ngày càng tiến bộ và trở thành sự lựa chọn ưu tiên ở vị trí “mỏ neo”, Yaya Toure bị đánh bật lên băng ghế dự bị, hoặc vẫn được ra sân nhưng phải đá trung vệ. Đó rõ ràng là điều khó chấp nhận với một cầu thủ đang ở độ tuổi sung mãn nhất sự nghiệp.
Theo mô tả của Yaya Toure, mối quan hệ của anh và Pep Guardiola chưa bao giờ thực sự tốt đẹp. Chiến lược gia người Tây Ban Nha hiếm khi nào đánh giá cao những đóng góp của cầu thủ Châu Phi, nhất là khi phải đặt lên bàn cân với những đồng đội khác trên hàng tiền vệ như Xavi, Iniesta và cả Busquets – cầu thủ khi ấy mới 22 tuổi. Thậm chí, Pep Guardiola và BLĐ Barcelona từng nuôi ý định dùng Yaya Toure như “vật tế thần” trong thương vụ chiêu mộ Cesc Fabregas từ Arsenal ở mùa hè 2009. Rốt cuộc, cú “áp phe” này không thể hoàn tất trước thái độ giữ người kiên quyết của Arsenal.
Với tư duy của một HLV trưởng đại tài, Pep Guardiola thừa khôn ngoan để biết Yaya Toure có thể làm được nhiều hơn nếu được tin tưởng và trao cơ hội xứng đáng. Nhưng ông cũng hiểu rằng đội hình Barcelona khi ấy đã quá dư thừa tài năng. Để rồi khi Man City gõ cửa với lời đề nghị lên đến 30 triệu euro vào mùa hè 2010, Barcelona đã nhanh chóng gật đầu.
Đối với Yaya Toure, việc gia nhập Man City là một quyết định đã thay đổi vận mệnh của chàng tiền vệ to cao này, ngay cả khi The Citizens khi ấy chỉ vừa bắt đầu khởi sắc nhờ nguồn ngân sách khổng lồ của giới chủ Ả Rập. Để so sánh, tầm vóc và sức hút của Man City khi ấy kém xa Barcelona.
| Thương vụ lịch sử vào mùa hè 2010 này đã thay đổi số phận của Manchester City. |
Thế nhưng, cũng chính vì vậy Yaya Toure nhanh chóng trở thành thủ lĩnh trong cái tập thể đang dần hoàn thiện dưới sự dẫn dắt của Roberto Mancini. Được đẩy lên đá cao hơn với phạm vi hoạt động rộng, thoát khỏi cái bóng của một cầu thủ phải thường xuyên lùi sâu phòng ngự như thời còn khoác áo Barcelona, Yaya Toure nhanh chóng tỏa sáng nhờ nền tảng thể lực sung mãn, cùng khả năng dứt điểm từ xa ấn tượng. Con số 8 bàn thắng và 4 pha kiến tạo cho đồng đội lập công ở mùa giải 2010/2011 là minh chứng rõ ràng cho sự lột xác của tiền vệ sinh năm 1983. Và tất nhiên, Man City hưởng lợi từ những đóng góp đó. Lần đầu tiên kể từ khi kỷ nguyên Premier League bắt đầu, nửa xanh thành Manchester mới giành vé tham dự Champions League với vị trí thứ 3 chung cuộc.
Để rồi khi những ngôi sao như Gael Clichy, Samir Nasri và Sergio Agüero tiếp tục đổ bộ xuống Etihad, Man City hiểu rằng đã đến lúc họ mơ lớn. Mùa giải 2011/2012 chứng kiến một Man City bùng nổ tại Premier League với hàng tấn công cực kỳ ấn tượng. Bộ ba tiền đạo Aguero, Edin Dzeko và Mario Balotelli đóng góp tổng cộng 50 bàn thắng ở hành trình đăng quang đầy kịch tính năm đó, bên cạnh một David Silva đầy ma thuật với khả năng kiến tạo ấn tượng.
Và Yaya Toure lúc này cũng trở thành người đội phó đáng tin tưởng ở khu vực trung tuyến, với khả năng lên công về thủ không biết mệt mỏi. Sở hữu chiều cao 1,88m vượt trội cùng sải chân dài, Yaya Toure trở thành “chiến thần” ở tuyến giữa của Man City, khiến các cầu thủ đối phương luôn luôn gặp khó khăn trong những tình đối đầu trực diện. Trong bối cảnh các tượng đài như Gerrard và Lampard bắt đầu suy giảm phong độ vì gánh nặng tuổi tác, Yaya Toure dần trở thành tiền vệ trung tâm hay nhất Premier League.
Nhưng đỉnh cao phải kể đến ở mùa giải 2013/2014, mùa giải mà chàng trai này ghi tới 24 bàn thắng và 12 pha kiến tạo sau 49 lần ra sân trên mọi đấu trường cho Man City. Những cú vung chân không cần lấy đà với lực cực mạnh của Yaya Toure là nỗi ám ảnh của mọi thủ môn. Trong bối cảnh bóng đá Anh dần thay đổi với sự lên ngôi của xu hướng kiểm soát bóng và phối hợp ban bật, “thứ vũ khí” đến từ thể chất vượt trội của Yaya Toure khiến người ta gợi nhớ về những năm tháng Premier League đầy hoang dã. Trong 20 bàn thắng mà Yaya Toure ghi được tại Premier League, có tới 6 pha lập công đến từ những tình huống sút xa “như búa bổ”.
| Tại Man City, Yaya Toure nổi tiếng với những pha dứt điểm ngoài vòng cấm đầy uy lực. |
Cũng chính màn thể hiện đẳng cấp siêu hạng đó, giúp Yaya Toure có 4 lần liên tiếp được vinh danh là cầu thủ xuất sắc nhất Châu Phi trong giai đoạn 2011-2014. Anh cũng lọt vào đội hình tiêu biểu của Premier League do PFA công bố trong 2 mùa giải mà Man City lên ngôi.
Khi bước qua độ tuổi 30, Yaya Toure vẫn là trụ cột tại Man City trong 3 mùa giải tiếp theo, trước khi một lần nữa đánh mất vị trí tại CLB với màn tái hợp ông thầy cũ Pep Guardiola ở mùa giải 2017/2018. Thực chất thời điểm đó Yaya Toure đã 34 tuổi và không còn theo kịp yêu cầu về chiến thuật, cũng như cường độ hoạt động mà Pep Guardiola yêu cầu. Điều này khiến anh bị đẩy lên băng ghế dự bị để nhường chỗ cho những nhân tố trẻ trung hơn như Fabian Delph, Ilkay Gundogan, Kevin De Bruyne. Nhưng với một người vốn ác cảm với Pep Guardiola, một lần nữa những xung đột giữa hai người lại nổ ra. Cộng thêm việc hợp đồng của anh đáo hạn, Yaya Toure chính thức rời Man City ở mùa hè 2018, sau 8 năm cống hiến cho nửa xanh thành Manchester, với di sản là 82 bàn thắng và 49 pha kiến tạo sau 316 lần ra sân.
| Cầu thủ Bờ Biển Nga chưa bao giờ có mối quan hệ tốt với Pep Guardiola. |
Trong một buổi phỏng vấn trước khi mùa giải 2017/2018 kết thúc, Pep Guardiola vẫn dành cho cậu học trò những lời khen, thậm chí thừa nhận bản thân ông có chút sai lầm khi không tìm mọi cách giữ chân Yaya Toure ở lại Barcelona trong nhiệm kỳ của mình. Thế nhưng nếu Pep Guardiola tiếc Yaya Toure một, thì có người phải tiếc mười. Người đó chính là Arsene Wenger.
Giáo sư từng có ba cơ hội để sở hữu Yaya Toure trong những năm tháng mà ông dẫn dắt Arsenal.
Lần đầu, đó chính là khi tiền vệ Châu Phi này đến thử việc vào năm 2003, theo lời giới thiệu của người anh Kolo Toure, thời điểm ấy vẫn đang thi đấu cho chính Arsenal. Yaya Toure thậm chí đã tham dự một trận giao hữu tiền mùa giải của Arsenal, đồng thời sẵn sàng đặt bút ký vào bản hợp đồng dài hạn. Chỉ tiếc rằng những quy định chặt chẽ từ UEFA không cho phép Arsenal chiêu mộ Yaya Toure vì cầu thủ này không đủ điều kiện được cấp giấy phép lao động, do chưa từng ra mắt và thi đấu đủ số trận cho ĐTQG Bờ Biển Ngà. Thay vì chờ đợi được cấp giấy phép lao động và chuyển tới Arsenal trong tương lai gần, Yaya Toure quyết định chuyển hướng sang giải VĐQG Ukraina để khoác áo Metalurh Donetsk, đội bóng được xem là bàn đạp để anh gia nhập AS Monaco và sau này là Barcelona.
| Yaya Toure từng khoác áo Arsenal thi đấu trong một trận giao hữu tiền mùa giải. |
Lần thứ hai, đó là khi Barcelona từng muốn dùng Yaya Toure để trao đổi có được Fabregas ở mùa hè 2009. Tuy vậy, Arsene Wenger không đời nào muốn mất đi ngôi sao sáng giá nhất trên hàng tiền vệ, dù ông cũng rất muốn chiêu mộ cậu em nhà Toure. Nhưng rốt cuộc, Arsenal và Wenger cũng chỉ giữ chân Fabregas thêm 2 mùa giải, trước khi cầu thủ người Tây Ban Nha quyết định hồi hương trước sự chèo kéo mạnh mẽ của Barcelona.
Lần thứ ba, đó là khi Yaya Toure quyết định rời Barcelona ở mùa hè 2010. Nhưng thành thật lúc đó, Arsenal hoàn toàn lép vế trước Man City trên bàn đàm phán. Đại diện thành London không đáp ứng được yêu cầu chuyển nhượng từ Barcelona, cũng không cung cấp được cho Yaya Toure một bản hợp đồng hậu hĩnh. Nên nhớ rằng Man City đã hào phóng trả cho Yaya Toure mức lương 185.000 bảng/tuần, vượt xa con số 110.000 bảng/tuần cao nhất CLB mà Arsenal trả cho Fabregas. Ngay cả “quân bài tẩy” Kolo Toure dùng để thuyết phục trước đó, giờ cũng đã chuyển sang đầu quân cho Man City.
Điều này khiến HLV Wenger một lần nữa rơi vào tình cảnh “lực bất tòng tâm”. Mãi đến sau này khi được hỏi về bản hợp đồng nào khiến ông tiếc nuối nhất trong quãng thời gian dẫn dắt Arsenal, Wenger đã không đề cập đến Cristiano Ronaldo, Ztalan Ibrahimovic, Gonzalo Higuain hay bất cứ cái tên nào khác. Ông chỉ đích danh Yaya Toure và nói: “Thương vụ này nằm ngay vị trí đầu tiên trong danh sách những điều nuối tiếc của tôi”.
Giáo sư tiếc nuối cũng phải bởi ông dành nhiều năm để tìm kiếm “Patrick Vieira mới” cho hàng tiền vệ Arsenal, để rồi chợt nhận ra rằng Yaya Toure sở hữu tất cả những gì ông cần. Chỉ đáng tiếc Arsenal và Yaya Toure vốn sinh ra không để dành cho nhau.
Và mới đây là sinh nhật lần lần thứ 43 của tiền vệ huyền thoại này. Đó là người khiến Arsene Wenger tiếc nuối, khiến Pep Guardiola có lúc phải nghi ngờ quyết định của bản thân, và biến Man City trở thành một thế lực hùng mạnh của Premier League.