Franz Beckenbauer: "Der Kaiser" và cú tát góp phần biến Bayern Munich thành gã khổng lồ của giới túc cầu

Giữa những hồi trống rộn rã hướng về kỳ FIFA World Cup 2026 trên đất Mỹ, Canada và Mexico, tờ The Athletic đã trích lục những chương sử thi từ “The Soccer 100” - một cuốn biên niên sử hoàn mĩ về 100 kỳ tài vĩ đại nhất mọi thời đại của thế giới bóng đá, do Nhà xuất bản HarperCollins phát hành.

10 nhân vật được vinh danh trong loạt bài này sẽ là những nhà vô địch World Cup có thứ hạng cao nhất trong danh sách 100 người của họ. Hôm nay, ánh đèn sân khấu sẽ được dành cho một trong những cái tên vĩ đại nhất từng khoác lên mình màu áo của Bayern Munich và đội tuyển Tây Đức.

***

Nếu bạn tin vào thuyết đa vũ trụ - một ý tưởng cho rằng mỗi quyết định ta đưa ra đều rẽ lối thế giới thành các vũ trụ khác nhau: Một nơi ta rẽ trái, một nơi ta rẽ phải - thì ở một góc nào đó trong cõi vô tận ngoài kia, có một thực tại khác mà bá chủ thành Munich không phải là Bayern, mà thực chất lại là 1860 Munich.

Bước ngoặt làm thay đổi dòng chảy lịch sử đó đã xảy ra tại một giải bóng đá trẻ vùng Bavaria vào năm 1958.

Thuở ấy, một tiền đạo trẻ đang ra sức phụng sự cho đội bóng của mình là SC Munich 1906, nhưng có tin đồn rằng CLB này đang rất chật vật trong việc tìm kiếm kinh phí và HLV để duy trì tất cả các đội trẻ cho mùa giải tiếp theo. Vì thế, một nhóm cầu thủ đã lên kế hoạch chuyển sang đầu quân cho 1860 Munich - thế lực lớn nhất khu vực lúc bấy giờ. Và trớ trêu thay, định mệnh đã sắp đặt cho họ đụng độ chính 1860 Munich trong trận chung kết của giải đấu.

Trận đấu diễn ra vô cùng căng thẳng và ác liệt, chàng tiền đạo trẻ nói trên đã bị cuốn vào một cuộc va chạm nảy lửa với đối thủ. Kết cục là một cầu thủ bên phía 1860 Munich đã thẳng tay giáng một cú tát vào mặt cậu ta.

Và thế là, câu chuyện truyền kỳ kể lại rằng, chính từ khoảnh khắc đó Franz Beckenbauer đã quyết định từ mặt đội bóng quê nhà - CLB mà ông từng lớn lên cùng tình yêu dành cho họ, nơi có những tiền đạo mà ông vô cùng thần tượng như Ludwig Zausinger và Kurt Mondschein - để chọn gia nhập đại kình địch Bayern Munich.

Giai thoại này gần như chắc chắn đã được thêu dệt ít nhiều qua thời gian. Bản thân Beckenbauer rất thích kể về nó, và trong nhiều năm qua, cũng có vài người khác nhau tự nhận mình chính là kẻ đã tung ra cú tát năm ấy. Nhưng dù sự thật có đơn giản như thế hay còn nhiều uẩn khúc phức tạp hơn, quyết định của cậu thiếu niên ngày đó đã thay đổi hoàn toàn tiến trình lịch sử của bóng đá Đức, bóng đá châu Âu và có lẽ là cả thế giới.

Liệu những câu từ trên có phải là quá phóng đại? Có thể, nhưng tầm ảnh hưởng của Beckenbauer lên môn thể thao vua là điều không bao giờ được phép đánh giá thấp.

Ông không chỉ là một cầu thủ xuất chúng. Thế giới bóng đá không thiếu những cầu thủ xuất chúng - ngay trong cuốn sách này đã có thêm 99 người như vậy rồi. Nhưng cực kỳ hiếm người vừa là một cầu thủ kiệt xuất, vừa phát minh ra những điều làm thay đổi cục diện cuộc chơi. Beckenbauer chính là người đã làm được cả hai điều đó.

Đúng thật là sẽ hơi quá lời nếu bảo rằng ông chính là người khai sinh ra một Bayern Munich hùng mạnh như chúng ta đang chứng kiến ngày nay. Nhưng khi Beckenbauer có trận ra mắt đội một vào năm 1964, họ vẫn chỉ là một đội bóng có lượng người hâm mộ đứng thứ hai tại Munich và đang phải chơi ở giải hạng hai của bóng đá Đức. Mùa giải kế tiếp, họ giành được vé thăng hạng lên Bundesliga, giành chức vô địch Cúp Quốc gia Đức (DFB-Pokal) ở mùa giải sau đó, đoạt Cúp C2 châu Âu (European  Cup Winners’ Cup)  vào năm 1967, giành chức vô địch Bundesliga lần đầu tiên vào năm 1969,  và trở thành nhà vô địch của C1 3 lần vào giữa thập niên  1970. 

Beckenbauer là người mang băng đội trưởng trong phần lớn kỷ nguyên vàng son này. Dù các chiến lược gia như Udo Lattek hay Branko Zebec rõ ràng cũng có tầm ảnh hưởng rất lớn, và những người đồng đội như Gerd Müller, Sepp Maier, Paul Breitner cũng sở hữu sức tác động không hề kém cạnh trên sân cỏ, nhưng chỉ có duy nhất một người trong số họ được xưng tụng là “Der Kaiser” (Hoàng đế).

Sự tương quan không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với nguyên nhân kết quả, nhưng quả thật là trước khi Beckenbauer xuất hiện, Bayern mới chỉ có duy nhất một danh hiệu vô địch quốc gia vào năm 1932 - thời kỳ trước khi Bundesliga ra đời, còn nhà vô địch thì được quyết định thông qua các giải đấu khu vực rồi tới vòng đấu loại trực tiếp - và một chiếc Cúp Quốc gia Đức. Đến thời điểm ông rời đi vào năm 1977, họ đã trở thành thế lực thống trị tuyệt đối của nền bóng đá Đức và duy trì vị thế đó suốt nhiều thế hệ sau.

Trừ khi có một điều gì đó hoàn toàn phi lý xảy ra giữa thời điểm cuốn sách này được viết và lúc bạn đang đọc nó, họ gần như chắc chắn sẽ vẫn là CLB lớn nhất nước Đức trong một thời gian dài nữa.

Và bản thân Beckenbauer cũng chưa bao giờ ngần ngại nhận lấy công lao về mình. “Lattek đáng lẽ phải biết ơn tôi,” ông viết như vậy trong một cuốn tự truyện xuất bản năm 1975, khi nói về  những thành công rực rỡ mà Bayern gầy dựng được vào đầu thập niên 1970. Nếu bạn muốn biết  rõ hơn nữa về việc vị huyền thoại bóng đá này được trọng vọng đến nhường nào tại Bayern, hãy nghe những gì Gerd Müller, chân sút vĩ đại nhất lịch sử Bayern và đội tuyển Đức, chia sẻ với tờ Bild vào năm 1971: “Tôi sẽ luôn phải sống dưới cái bóng của Beckenbauer. Nếu chơi cho một câu lạc bộ khác, tôi mới có cơ hội trở thành số một.”

Beckenbauer còn phát minh ra một vai trò thi đấu độc nhất vô nhị.

Định nghĩa của người Ý về vị trí “hậu vệ quét”, hay “libero”, thuần túy chỉ là một chốt chặn phòng ngự; cầu thủ này sẽ đứng phía sau hàng thủ để “dọn dẹp” mọi hiểm họa tấn công còn sót lại - một tấm lá chắn “cuối cùng của cuối cùng” đứng sau phòng tuyến cuối cùng.

Nhưng phiên bản “libero” của Beckenbauer lại hoạt động đúng với nghĩa đen của từ “libero” trong tiếng Ý: “Tự do” hay “Độc lập”. Ban đầu, Beckenbauer là một tiền đạo có lối chơi khá phóng khoáng, ngẫu hứng, nhưng một HLV đội trẻ đã kéo ông xuống khu trung tuyến vì lo ngại chuyện cậu học trò liên tục bị các hậu vệ bặm trợn triệt hạ. Khi đến Bayern, ông lại bị đẩy xuống sâu hơn nữa, một phần là vì tính cách có phần ngỗ ngược, ương bướng của tuổi trẻ. Ý đồ lúc đầu là để dạy cho ông một bài học về trách nhiệm và tinh thần đồng đội. Và canh bạc đó đã được đền đáp xứng đáng.

Beckenbauer ban đầu chơi giống như một tiền vệ lùi sâu theo định nghĩa ngày nay, nhưng vào những năm 1960, vai trò đó được xem như một phần của hàng thủ. Ông nhận ra rằng khi không phải theo kèm một ai cụ thể, ông sở hữu nhiều khoảng không tự do hơn bất kỳ hậu vệ nào khác. Ông lấy cảm hứng từ hậu vệ cánh trái người Ý Giacinto Facchetti, người thường có những pha dâng cao dũng mãnh dọc hành lang biên. Tuy nhiên, Beckenbauer cũng nhận ra rằng trong khi Facchetti bị bó buộc bởi vị trí nằm ngoài cánh trái của mình, thì từ khu vực trung lộ, ông có thể đi đến bất cứ đâu mình muốn.

Và libero người Đức đã chơi đúng y như thế: Liên tục dâng cao và tự mình khởi xướng các đợt tấn công theo ý muốn; một hậu vệ mang trong mình linh hồn của một tiền đạo.

Vai trò này đã gắn liền với Beckenbauer đến mức vào năm 1973, ông đã thủ vai chính trong một bộ phim kỳ lạ mang tên “Libero”, một tác phẩm nửa viễn tưởng, nửa tài liệu về cuộc đời và sự nghiệp của ông tính đến thời điểm đó. Đáng buồn thay, sau khi ra mắt, bộ phim không chỉ bị chê bai mà còn bị đem ra chế giễu thậm tệ, và có tin đồn rằng Beckenbauer đã cố lùng mua lại mọi bản sao của nó để tiêu hủy chúng. Nếu đúng thật là huyền thoại người Đức từng cố gắng làm vậy, thì kết quả rõ ràng là ông đã thất bại. Giờ đây, bạn có thể xem lại toàn bộ 79 phút kỳ quặc của bộ phim này trên YouTube.

Tuy nhiên, dù cho bộ phim kia có chìm nghỉm vào quên lãng không một dấu vết, vị trí được dùng để đặt tên cho nó lại có một số phận hoàn toàn khác. Tuy cách chơi này chưa từng thực sự bén rễ tại Anh, nhưng nó lại ăn sâu bám rễ ở Đức đến mức ĐTQG nước này đã luôn thi đấu với một libero trong đội hình cho tới tận đầu những năm 2000, với những chuyên gia thực thụ như Matthias Sammer hay các cựu binh được kéo xuống hàng thủ khi bước sang sườn dốc bên kia sự nghiệp như Lothar Matthäus.

Và vị trí ấy đã đưa Beckenbauer vào hàng ngũ những vĩ nhân của lịch sử túc cầu. Danh hiệu Quả bóng Vàng nam thường là “lãnh địa” của những ngôi sao tấn công, các “fantasista” (nghệ sĩ sân cỏ) - những người khiến khán giả phải bật dậy khỏi ghế ngồi. Điều đó hoàn toàn hợp logic. Suy cho cùng thì mục đích tối thượng của bóng đá là ghi bàn, vậy tại sao chúng ta phải dành những lời tán dương nhiệt thành nhất cho mấy gã luôn chăm chăm ngăn chặn chúng? Do đó, tính đến thời điểm bài viết này được thực hiện, chỉ có bốn cầu thủ chơi ở vị trí thủ môn hoặc hậu vệ từng được trao tặng quả cầu vàng bóng bẩy của tạp chí France Football kể từ lần trao giải đầu tiên vào năm 1956: Lev Yashin, Sammer, Fabio Cannavaro và Beckenbauer. Và “Der Kaiser” là hậu vệ duy nhất trong lịch sử giành được nó nhiều hơn một lần.

Một phần nguyên nhân là vì ông quá giỏi, một phần khác là vì ông sở hữu nhiều phẩm chất tạo nên sự cuốn hút của các cầu thủ tấn công. Beckenbauer không phải là kiểu trung vệ “xôi thịt” cổ điển, chỉ biết đánh đầu, phá bóng và xoạc bóng. Ông chơi bóng một cách thanh lịch và ngẩng cao đầu, một hậu vệ biết lồng ghép vào lối chơi những nét nghệ thuật bay bổng khiến chúng ta thấy phấn khích khi xem bóng đá.

Chương cuối trong sự nghiệp quần đùi áo số của ông khá tẻ nhạt. Năm 1977, Beckenbauer chuyển sang Hoa Kỳ để gia nhập Giải bóng đá Bắc Mỹ (North American Soccer League - NASL) non trẻ, nơi ông thay thế Pelé tiếp quản vị trí viên ngọc quý trên vương miện tại CLB tiêu biểu của giải thời bấy giờ - New York Cosmos. Quyết định ấy không xuất phát từ tinh thần khai phá hay khát vọng mở rộng bản đồ bóng đá thế giới, mà phần lớn bị thúc đẩy bởi gánh nặng tài chính nhằm chi trả cho một hóa đơn thuế khổng lồ ở quê nhà.

Những cuộc đàm phán đưa ông đến New York vô cùng căng thẳng, kết cục là Beckenbauer phải hy sinh một phần trong mức lương 2,8 triệu USD (2,1 triệu bảng Anh) của mình để “bôi trơn” cuộc thương thảo với Bayern, đội bóng đang kiên quyết đòi một mức phí chuyển nhượng hậu hĩnh. Điều đó đồng nghĩa với việc ngày huyền thoại vĩ đại nhất CLB ra đi đã diễn ra vô cùng lặng lẽ, như những gì Uli Hesse đã phác họa trong cuốn tiểu sử về ông “The Three Lives of the Kaiser” (Ba cuộc đời của Hoàng đế): “Không có lấy một vòng chạy danh dự, chứ đừng nói đến kế hoạch cho một trận đấu tri ân. Beckenbauer thậm chí đã từ chối lời đề nghị tổ chức một bữa tiệc tối long trọng để vinh danh mình bằng một câu đáp trả đầy cay đắng: ‘Nếu bạn phải bỏ ra 350.000 mác Đức chỉ để được rời khỏi CLB, thì tốt hơn hết là bạn nên tự trả tiền cho bữa tối của chính mình.’”

Beckenbauer từng quay trở lại Tây Đức và có một khoảng thời gian thi đấu không mấy ấn tượng trong màu áo Hamburg, nhưng đóng góp to lớn tiếp theo của ông cho thế giới bóng đá sẽ được viết nên trên đấu trường quốc tế.

Thất bại cay đắng khi không thể vượt qua vòng bảng tại Euro 1984 đã làm dấy lên một làn sóng lo âu tột độ trên khắp nước Đức, và cả quốc gia lại hướng đôi mắt cô đơn của mình về phía “Hoàng đế”. Trên cương vị HLV trưởng, Beckenbauer đã đưa đội tuyển Tây Đức lọt vào trận chung kết World Cup 1986, nơi họ gục ngã trước Argentina. Nhưng sau đó, ông đã trở thành người đàn ông thứ hai trong lịch sử được nâng cao chiếc cúp vàng thế giới danh giá trên cả cương vị cầu thủ lẫn huấn luyện viên (Mário Zagallo làm được điều đó vào năm 1970 và Didier Deschamps gia nhập nhóm này vào năm 2018), khi cú đá phạt đền của Andreas Brehme giúp Tây Đức giành chiến thắng trong một trận chung kết tẻ nhạt vào năm 1990 trước chính đối thủ đầy duyên nợ đến từ Nam Mỹ kia.

Nhìn chung, Beckenbauer không chỉ được ngưỡng mộ với tư cách cầu thủ vĩ đại nhất lịch sử nước nhà, mà còn như một chính khách tối cao của thế giới bóng đá. Ông là kiểu người mà mỗi lời nói ra đều có trọng lượng khiến ngay cả những nhân vật kiệt xuất nhất cũng phải nghiêm cẩn lắng nghe. “Cảm giác thật tuyệt vời khi nghe ông ấy nói những lời tích cực về tôi,” Jürgen Klopp đã chia sẻ với truyền thông như vậy sau khi Beckenbauer khen ngợi những gì ông đang làm được tại Liverpool vào năm 2019. “Nó giống y như việc một nhà vua đang cầm thanh gươm của mình và phong tước Hiệp sĩ cho một người vậy.”

Thế nhưng, kỳ lạ thay, dẫu cho được đại đa số công chúng Đức ngưỡng mộ và yêu mến suốt gần như cả cuộc đời, Beckenbauer vẫn luôn mang trong mình một nỗi niềm ấm ức và tự ái nhỏ nhoi. Đó là cái cảm giác cho rằng lẽ ra ông có thể được trọng vọng, được yêu mến nhiều hơn nữa.

Trong cuốn tự truyện của mình, Beckenbauer đã nhận định về tình cảm mà người hâm mộ dành cho nhiều người hùng bóng đá Đức khác: “Ngay cả các cổ động viên ở Munich cũng chưa bao giờ hò reo cổ vũ tôi theo cách mà người dân Hamburg tung hô Uwe Seeler của họ... đó là những người đàn ông mà bất kỳ ai cũng có thể tìm thấy sự đồng điệu. Mọi người có cảm giác rằng cầu thủ đó thực sự là một người trong số họ. Đáng buồn thay, điều này lại không đúng với tôi.”

Bạn có thể hiểu những câu từ trên theo vài cách khác nhau. Cách thứ nhất là Beckenbauer thực sự chưa bao giờ nhận được sự tôn kính từ toàn bộ công chúng. Hoặc những lời than phiền ấy chỉ đơn giản là bản tính tự nhiên của con người: Người ta luôn khao khát những thứ mình không có, và thứ tình cảm gần gũi, thân thuộc mà công chúng dành cho các cầu thủ khác chính là điều ông thèm muốn.

Một góc nhìn khác lại cho rằng đây chỉ là một cái cớ ngụy trang khéo léo cho một lời “khoe khoang ngầm”, rằng ông tự biết mình là một người đàn ông quá khác biệt để người thường có thể chạm tới, bởi ông quá xuất chúng. Ông không tồn tại trên cùng một tầng thực tại với những người bình thường khác.

Biệt danh của ông là “Hoàng đế”. Làm sao bạn có thể tìm thấy sự đồng điệu bình dân, sự thân thuộc ở một bậc quân vương?

Đã thế Beckenbauer còn là biểu tượng vĩ đại nhất của Bayern Munich - CLB vừa được yêu thích nhất nhưng cũng bị ghét bỏ nhất nước Đức, cho đến khi RB Leipzig xuất hiện để tiếp quản danh hiệu “những kẻ bị thù ghét nhất” ấy. Sự tổng hòa giữa nét kiêu ngạo, vị thế bề trên và những thành công dồn dập không ngừng nghỉ đã biến Bayern thành tâm điểm của sự đố kỵ, thù ghét kể từ đầu thập niên 1970 và điều đó vẫn kéo dài cho đến tận ngày nay.

Một cách lý giải khác, ít thiện cảm hơn nhiều, về lý do tại sao không phải ai cũng yêu mến Beckenbauer nằm ở mối quan hệ của ông với tiền bạc. Vấn đề thuế má vào những năm 1970 là một chuyện, nhưng trong những năm tháng sau này, ông đã dính líu vào vài vụ bê bối khác nhau liên quan đến các chiến dịch giành quyền đăng cai World Cup. Vào năm 2016, Beckenbauer đã bị Ủy ban Đạo đức FIFA xử phạt vì hành vi bất hợp tác trong một cuộc điều tra tham nhũng. Ông bị thẩm vấn về các khoản thanh toán liên quan đến chiến dịch giành quyền đăng cai giải đấu năm 2010 của Nam Phi, những khoản tiền mà ông giải trình là chi phí tư vấn. Beckenbauer cũng đã phủ nhận việc mình nhận hối lộ từ Qatar và Nga liên quan đến các kỳ World Cup của họ - những cuộc điều tra này hiện đã bị đình chỉ vào năm 2021 do hết thời hiệu truy cứu pháp lý.

Nhưng vấn đề là, liệu bạn có thực sự nghĩ về những sự vụ mờ ám đó khi chiêm ngưỡng bức tượng đài mang tên Franz Beckenbauer? Có lẽ chúng ta thực sự nên nghĩ đến chúng, thế nhưng khi ông qua đời vào năm 2024, hầu hết các bài cáo phó đều lướt qua mọi nghi vấn về những hành vi sai trái ấy, một phần vì nguyên tắc “nghĩa tử là nghĩa tận”, nhưng phần lớn là do những đóng góp vô tiền khoáng hậu của ông cho môn thể thao vua suốt nhiều thập kỷ đã khiến người đời sẵn sàng nhắm mắt bỏ qua tất cả.

Liệu chúng ta có nên làm thế? Những tâm hồn chính trực có thể sẽ lắc đầu nói không, nhưng thực tế đã diễn ra đúng như vậy. Cần phải có một vết nhơ khủng khiếp hơn thế rất nhiều mới có thể làm hoen ố cái tên huyền thoại của Franz Beckenbauer.