Christian Eriksen đang hồi phục tích cực sau khi bất ngờ gục xuống sân trong trận giao hữu giữa Đan Mạch và Ukraine hôm Chủ nhật (7/6). Sự việc lần này khiến nhiều người nhớ lại biến cố kinh hoàng tại EURO cách đây gần 5 năm, khi Eriksen bị ngừng tim trong trận gặp Phần Lan.
Khi đó, anh được cấp cứu ngay trên sân trong khoảng 13 phút, bao gồm hồi sức tim phổi và khử rung tim. Không lâu sau tai nạn ấy, Eriksen được cấy một thiết bị hỗ trợ tim gọi là ICD, tức máy khử rung tim cấy trong cơ thể. Bác sĩ đội tuyển Đan Mạch Morten Boesen từng cho biết đây là quyết định cần thiết vì Eriksen gặp vấn đề rối loạn nhịp tim.
Từng có thời điểm nhiều người nghĩ rằng sự nghiệp của Eriksen đã khép lại. Nhưng anh đã trở lại mạnh mẽ, lần lượt thi đấu cho Brentford, Manchester United, đội tuyển Đan Mạch và hiện tại là Wolfsburg.
Từ câu chuyện của Eriksen, The Athletic phân tích cách ICD hoạt động, vì sao một cầu thủ vẫn có thể thi đấu với thiết bị này và điều gì xảy ra khi nó được kích hoạt trong cơ thể.
Điều gì đã xảy ra với Eriksen hôm Chủ nhật?
Eriksen đang thi đấu cho Đan Mạch trong trận giao hữu gặp Ukraine tại Odense Isstadion thì gục xuống sân ở phút 65. Hình ảnh ghi lại cho thấy anh dường như ôm vùng ngực trước khi ngã xuống. Các cầu thủ hai đội lập tức tạo thành vòng tròn quanh Eriksen trong lúc đội ngũ y tế tiếp cận và sơ cứu.
Sau khi được chăm sóc ngay trên sân, tiền vệ 34 tuổi, người đá chính ở trận này đã có thể tự đi bộ ra xe cứu thương đang chờ sẵn để được đưa đến bệnh viện kiểm tra thêm. Trận đấu sau đó bị hủy.
Sau sự cố, bác sĩ Morten Boesen cập nhật rằng Eriksen “đã bất tỉnh trong thời gian ngắn nhưng tỉnh lại rất nhanh. Anh ấy sẽ được kiểm tra thêm tại bệnh viện để xác định nguyên nhân dẫn đến sự việc”.
Boesen cũng cho biết “máy tạo nhịp đã phản ứng đúng như cần thiết”, ám chỉ thiết bị hỗ trợ tim mà Eriksen được cấy sau lần gục xuống sân vào năm 2021.
ICD là gì?
ICD, tên đầy đủ là máy khử rung tim cấy trong cơ thể, là một thiết bị nhỏ thường được đặt dưới xương đòn bên trái với các dây dẫn nối trực tiếp tới tim.
Giáo sư Guido Pieles, bác sĩ tim mạch thể thao chuyên chăm sóc các vận động viên mắc bệnh tim và từng làm việc với Manchester United trong 10 năm giải thích rằng ICD được cấy để ngăn nguy cơ ngừng tim hoàn toàn.
Ông nói thiết bị này sẽ nhận biết khi tim rơi vào nhịp đập bất thường. Thay vì chờ đến lúc nhịp tim sai khiến tim không còn bơm đủ máu lên não, cơ bắp và các cơ quan khác, dẫn tới ngừng tim hoàn toàn, ICD sẽ lập tức can thiệp. Nó chuyển nhịp tim bất thường trở lại nhịp bình thường, giúp tim tiếp tục hoạt động đúng cách.
ICD được lập trình để phát hiện những rối loạn nhịp tim, thường là nhịp nhanh bất thường. Tuy nhiên Pieles cho biết với các vận động viên, chuyên gia tim mạch thể thao phải điều chỉnh thiết lập của thiết bị. Lý do là nhịp tim của họ có thể tăng rất cao khi thi đấu nên ICD cần được tinh chỉnh để tránh kích hoạt nhầm liên tục.
Theo ông, công nghệ này đã cải thiện rất nhiều, vì vậy phần lớn các cú sốc điện từ ICD hiện nay là những can thiệp thực sự cần thiết.
Trong một số trường hợp, ICD giúp tim trở lại nhịp bình thường bằng cách phát ra một chuỗi xung điện ngắn có kiểm soát, gọi là tạo nhịp vượt tần số. Ở những tình huống khác, thiết bị sẽ tạo ra một cú sốc điện ngắn để đặt lại nhịp tim nếu cần, qua đó ngăn nguy cơ ngừng tim đột ngột.
ICD cũng ghi lại và lưu trữ thông tin về nhịp tim cũng như các lần can thiệp của thiết bị, để đội ngũ y tế có thể xem xét sau đó.
Điều gì khiến ICD được kích hoạt?
ICD sẽ được kích hoạt khi phát hiện những dạng rối loạn nhịp tim nhất định. Trong đó có nhịp nhanh thất, tức tình trạng tim đập rất nhanh và không ổn định khiến tim không thể chứa đầy máu đúng cách. Một dạng nguy hiểm khác là rung thất, khi tim đập hỗn loạn, rung lên thay vì co bóp hiệu quả khiến tim ngừng bơm máu và dẫn tới ngừng tim.
Vậy điều gì có thể gây ra những rối loạn nhịp tim bất thường này?
Giáo sư Guido Pieles, người từng thiết kế và điều hành dịch vụ tim mạch thể thao chuyên biệt đầu tiên của FIFA dành cho tất cả các đội tuyển tại World Cup 2022 cho biết có những nguyên nhân liên quan đến di truyền.
Tuy nhiên, bên cạnh đó còn có các yếu tố khác như nhiễm trùng, viêm dạ dày ruột, cảm lạnh nặng hoặc sốt. Nếu vận động viên vẫn tập luyện trong tình trạng này, nhiễm trùng trong một số trường hợp có thể ảnh hưởng đến tim và gây ngừng tim.
Vì vậy, Pieles khuyến cáo mọi người không nên tập luyện nếu đang bị sốt hoặc có triệu chứng nhiễm virus.
ICD có dễ được kích hoạt hơn ở vận động viên không?
Giáo sư Pieles cho biết việc ICD có kích hoạt và tạo ra cú sốc điện hay không, cũng như tần suất xảy ra, phụ thuộc vào bệnh lý nền của từng người. Điều này giống nhau ở cả vận động viên lẫn người không chơi thể thao chuyên nghiệp.
Theo ông, đúng là việc tập luyện có thể làm tăng nguy cơ ngừng tim ở những người vốn đã có bệnh lý tiềm ẩn. Tuy nhiên, các nghiên cứu trong 10 năm qua cũng cho thấy những vận động viên mang ICD không bị sốc điện thường xuyên hơn, cũng không gặp rủi ro cao hơn khi tiếp tục chơi thể thao so với những vận động viên mang ICD nhưng dừng thi đấu.
Đó là lý do trong thời gian gần đây, giới chuyên môn đã cởi mở hơn với việc cho phép các vận động viên, bao gồm cầu thủ bóng đá và những người chơi các môn khác, tiếp tục thi đấu với ICD. Dù vậy, họ cần được theo dõi liên tục và cẩn trọng bởi bác sĩ chuyên khoa.
Pieles giải thích rằng Eriksen là một trong những nhân vật nổi tiếng đầu tiên tiếp tục vận động cường độ cao với ICD trong cơ thể.
Trước đây, giới y học chưa biết chắc điều này có an toàn hay không. Một nghiên cứu của bác sĩ người Mỹ Rachel Lampert đã theo dõi các vận động viên mang ICD và cho thấy nhóm này không có nguy cơ cao hơn đáng kể. Kết quả đó đặt lại câu hỏi về khuyến nghị cũ, vốn từng cấm các vận động viên mang ICD tham gia thể thao đỉnh cao. Khuyến nghị ấy chủ yếu dựa trên kinh nghiệm và nhận định thận trọng.
Pieles cho rằng khi ngày càng có thêm dữ liệu, giới chuyên môn cần xem xét lại việc có nên loại tất cả những người từng bị ngừng tim và phải cấy máy khử rung tim khỏi thể thao đỉnh cao hay không. Theo quan điểm của ông, không nên làm vậy một cách tuyệt đối. Ban đầu, các bác sĩ tim mạch thể thao thận trọng vì đây là vấn đề liên quan trực tiếp đến tính mạng và mọi khuyến nghị phải dựa trên bằng chứng. Hiện nay, ngày càng có nhiều bằng chứng cho thấy một người vẫn có thể thi đấu với ICD. Câu hỏi tiếp theo là cần làm gì để giúp những vận động viên này thi đấu an toàn.
Pieles và các đồng nghiệp thường dựa trên hướng dẫn của Hội Tim mạch châu Âu và Hiệp hội Tim mạch Mỹ khi đánh giá một vận động viên muốn trở lại thi đấu.
Theo ông, có một số yếu tố nguy cơ khiến bác sĩ phải lo ngại. Ví dụ, nếu phát hiện nhịp tim bất thường trong lúc vận động, nếu có sẹo hoặc xơ hóa trong cơ tim hoặc nếu chức năng tim bị suy giảm. Nếu những yếu tố nguy cơ này không xuất hiện, hoặc không đáng kể, bác sĩ có thể kết luận rằng việc trở lại thi đấu là khả thi.
Khi vận động viên đã đưa ra quyết định và trở lại thi đấu, họ phải được theo dõi sát trong phần còn lại của sự nghiệp, thậm chí có thể cả sau khi giải nghệ.
Pieles cho biết chẳng hạn cứ mỗi 6 tháng, họ cần thực hiện đầy đủ các kiểm tra chuyên sâu, gồm điện tâm đồ, siêu âm tim, chụp MRI và đánh giá khả năng vận động. Điều đó có nghĩa là bác sĩ không để vận động viên quay lại môi trường thi đấu rồi bỏ mặc họ. Việc theo dõi sát là cực kỳ quan trọng, vì tình trạng tim mạch có thể thay đổi theo thời gian.
Người mang ICD cảm thấy thế nào khi thiết bị hoạt động?
Phần lớn mọi người không nhận ra khi ICD đang tạo nhịp cho tim. Tuy nhiên, cú sốc khử rung thường được mô tả giống như một “cú đá vào ngực”.
Theo Quỹ Tim mạch Anh, cú sốc từ ICD có thể gây khó chịu hoặc đau nhưng đó là can thiệp có khả năng cứu mạng. Trong nhiều trường hợp, bệnh nhân bất tỉnh trong thời gian ngắn nên không nhận biết được cú sốc đang xảy ra.
Có quy trình cố định nào cho trọng tài hoặc ban tổ chức trận đấu khi một cầu thủ bị ICD sốc điện không?
FIFA cho biết các sự cố kiểu này được xử lý tùy từng trường hợp. Ở mỗi tình huống, trọng tài sẽ trao đổi với giám sát trận đấu hoặc ban tổ chức trước khi đưa ra quyết định có tiếp tục trận đấu hay không.
Pieles nói rằng cách phản ứng với những sự cố như vậy đã thay đổi trong vài năm gần đây.
Ông giải thích rằng hiện nay, nếu một cầu thủ gục xuống sân mà không có va chạm, cho đến khi có bằng chứng ngược lại, tình huống đó phải được xem là ngừng tim. Khi ấy, đội cấp cứu y tế có thể vào sân ngay mà không cần thông báo cho trọng tài và cũng không cần chờ trọng tài dừng trận đấu. Điều này cực kỳ quan trọng, vì từng giây đều có ý nghĩa.
Quyết định cuối cùng về việc trận đấu có tiếp tục hay không thuộc về ban tổ chức giải, trọng tài và các đội bóng liên quan. Sau khi Eriksen gục xuống sân vào năm 2021, trận đấu được tiếp tục trong buổi tối hôm đó, sau khi có thông tin rằng Eriksen đã đồng ý để các đồng đội thi đấu tiếp. Đan Mạch sau đó thua 1-2.
Tuy nhiên, trong phần lớn trường hợp, sau một tình huống cấp cứu tim mạch trên sân, trận đấu sẽ bị hủy hoặc tạm dừng.
Sự cố này có thể ảnh hưởng đến quyết định tiếp tục thi đấu của Eriksen không?
Khi gia nhập Brentford vào tháng 1 năm 2022, Eriksen từng chia sẻ trên trang web của CLB rằng chỉ trong vòng 2 ngày sau khi gục xuống sân, anh đã bắt đầu tin rằng việc trở lại bóng đá có thể xảy ra.
“Tôi nhận ra chuyện gì đã xảy ra với mình vào tối hôm đó và trong vài ngày sau. Rồi tất cả các cuộc kiểm tra bắt đầu, cùng với rất nhiều câu hỏi được đặt ra như tôi có thể làm điều này không, tôi có thể làm điều kia không. Có rất nhiều bài kiểm tra để xem tim phản ứng thế nào khi tập luyện thể chất trở lại và may mắn là không có vấn đề gì xuất hiện. Mọi thứ đều ổn.”
4 năm sau, gần như đúng vào cùng thời điểm trong năm, quyết định của Eriksen nhiều khả năng sẽ phụ thuộc vào việc các bác sĩ tìm ra nguyên nhân gì đằng sau sự cố mới nhất này. Những dữ liệu được ghi lại từ ICD của anh lúc này có thể đóng vai trò cực kỳ quan trọng.
Dù thế nào, Eriksen cũng sẽ cần thêm thời gian trước khi có thể thi đấu trở lại. Bóng đá cấp CLB tại châu Âu đã bước vào giai đoạn nghỉ giữa mùa, trong khi Đan Mạch không giành quyền dự World Cup.
Nhiều khả năng Eriksen sẽ phải trao đổi kỹ với đội ngũ y tế và gia đình trước khi đưa ra quyết định cuối cùng.
(Theo Sarah Shephard, The Athletic)