George Graham đến Antonio Conte: Sự chìm nổi của sơ đồ ba hậu vệ

 

17/20 câu lạc bộ tại Premier League mùa này từng sử dụng sơ đồ ba hậu vệ. Ngay đến Arsene Wenger, người nổi tiếng bảo thủ cũng chạy theo xu hướng khi áp dụng sơ đồ 3-4-1-2 cho Arsenal trong những trận đấu gần đây và giành được thành công. Liệu Antonio Conte có phải nhà cách mạng khi mang ba hậu vệ đến Anh?
 

Không phải. Sơ đồ ba hậu vệ thực chất đã được sử dụng ở Anh từ ít nhất ba thập kỷ về trước. Người ghi đậm dấu ấn ba hậu vệ với bóng đá Anh phải kể đến George Graham. Chiến lược gia người Scotland giúp Arsenal vô địch First Division (tiền thân của Premier League ngày nay - PV) vào mùa giải 1988/89 bằng sơ đồ ba hậu vệ.
 

Năm 1986, George Graham chính thức dẫn dắt Arsenal với sứ mệnh tìm lại ánh hào quang cho câu lạc bộ. Khi đó, kể từ năm 1971 khi Graham còn khoác áo đội bóng thành London, Arsenal đã không một lần đứng trên đỉnh bóng đá Anh. Chiến lược gia người Scotland quyết định từ bỏ lối mòn bốn hậu vệ truyền thống để chuyển sang một sơ đồ mới cho những tham vọng.
 

Trọng tâm kế hoạch của Graham là tăng khả năng phòng ngự khi để hậu vệ trẻ Tony Adams đá cùng Nigel Winterburn, Lee Dixon. Hai năm sau, Arsenal suýt vô địch First Division. Một năm sau đó, tham vọng của Graham trở thành hiện thực với cuộc cách mạng hàng phòng ngự.
 

Arsenal cần đánh bại Liverpool - đội đang giữ ngôi đầu bảng - hai bàn trở lên tại Anfield để vô địch mùa giải 1988-89. Graham chuyển từ bốn hậu vệ sang năm hậu vệ với David O’Leary sắm vai hậu vệ quét đằng sau cặp Bould - Tony Adams. Kết thúc, Arsenal giành chiến thắng 2-0 để lên ngôi vô địch sau 18 năm chờ đợi.
 

Dù vậy, George Graham không thể biến ba hậu vệ trở thành xu hướng tại Anh khi ông vẫn xen kẽ với bốn hậu vệ truyền thống. Người Anh không dễ chấp nhận một sơ đồ "lạ lẫm" so với tư duy truyền thống 4-4-2 và các biến thể. Đến thập niên 90, sơ đồ ba hậu vệ vẫn chịu số phận chìm nổi tại xứ sở sương mù.
 

Glenn Hoddle từng áp dụng ba hậu vệ tại Chelsea khi vừa làm huấn luyện viên, vừa làm cầu thủ. Chính Hoddle sắm vai hậu vệ quét bên cạnh Ruud Gullit, Mark Hughes nhưng The Blues chưa bao giờ vượt quá vị trí thứ 11 khi ông tại vị. Roy Evans áp dụng sơ đồ 3-5-2 cho Liverpool với Steve McManaman thi đấu tự do đằng sau Robbie Fowler và Stan Collymore. Dù vậy, The Kop vẫn không thể vô địch.
 

Cho đến năm 2006, ba hậu vệ bị người Anh tẩy chay mạnh mẽ. Steve McClaren áp dụng sơ đồ 3-5-2 trong trận đấu với Croatia tại vòng loại Euro 2008 vào tháng 10/2006.

Kết quả, Rio Ferdinand, John Terry và Jamie Carragher như những kẻ học việc trong sơ đồ lạ lẫm, tuyển Anh thất bại 0-2. Kể từ đó, rất hiếm khi người ta thấy sơ đồ ba hậu vệ được áp dụng ở xứ sở sương mù cho đến khi Roberto Martinez xuất hiện cùng 3-4-3.
 

Roberto Martinez từng đến World Cup 2010 để xem cách vận hành sơ đồ 3-3-1-3 của chiến lược gia nổi tiếng Marco Bielsa áp dụng cho đội tuyển Chile. Mười tám tháng sau, chiến lược gia người Tây Ban Nha giúp Wigan trụ hạng một cách thần kỳ nhờ sơ đồ 3-4-3.
 

Từ đáy bảng xếp hạng, sơ đồ ba hậu vệ giúp Wigan trụ hạng trong mùa giải 2011-12 khi giành chiến thắng 7 trong 9 trận cuối cùng của mùa giải. Thậm chí, họ còn đánh bại Liverpool, Arsenal và Manchester United trong chuỗi trận ấn tượng đó. Roberto Martinez lạc quan dự đoán rằng: "Một năm sau, rất nhiều đội sẽ sử dụng 3-4-3. Tin tôi đi".
 

Dự đoán của Roberto Martinez hơi quá lạc quan nhưng thực tế không hề sai. Trong cơn bão cách mạng chiến thuật mang tên tiki taka cùng sự xuống cấp của đội tuyển quốc gia, người Anh dần cởi mở hơn với các chiến thuật mới. 
 

Brendan Rodgers từng thử ba hậu vệ khi dẫn dắt Liverpool bằng sơ đồ 3-5-2. Mùa giải 2013-14, Brendan Rodgers còn suýt vô địch Premier League khi áp dụng sơ đồ 3-4-3. The Kop thắng 10 trong 12 trận cuối mùa với sơ đồ này. Louis Van Gaal cũng từng thử nghiệm ba hậu vệ tại MU nhưng không thành công.
 

Mùa này, Guardiola, Ronald Koeman và Mauricio Pochettino đều dùng sơ đồ ba hậu vệ nhưng nổi bật nhất phải là Antonio Conte với sơ đồ 3-4-3 đang giúp Chelsea dẫn đầu bảng xếp hạng. Nhờ sự xuất hiện của Conte, ba hậu vệ trở thành một xu hướng mới tại Anh. 
 

Vấn đề là liệu người Anh có thực sự tiếp thu một chiến thuật mới hay vẫn sẽ cố chấp bảo vệ sơ đồ "huyền thoại" 4-4-2 với những biến thể?